تماس با ما   |  پیوندها   |  rss   |  درباره ما  
  صفحه اول     حمل و نقل زمینی     حمل و نقل دریایی     حمل و نقل ریلی     حمل و نقل هوایی     اقتصادی  
دوشنبه، 2 اردیبهشت 1398 - 06:32   
 
 
   آخرین اخبار  
  هر مترمکعب آب هفتاد هزار ریال/ تامین آب نوار ساحلی جنوب با شیرین سازی آب دریا
  سهمیه‌بندی با عدالت سازگاری بیشتر دارد/ لزوم تقویت ناوگان شهری از محل درآمدهای سهمیه‌بندی بنزین
  فقط ۵درصد واحدهای مسکونی بیمه حوادث طبیعی دارند
  ساخت خانه برای سیل‌زدگان در گرو ارائه زمین و صدور مجوز از سوی دولت است
  شاهراه 18 استان با روزی 18 هزار تردد کامیون، بدون کمربندی/ در صورت تخصیص اعتبار احداث کمربندی از اولویت های اصلی فرمانداری است
  وزیر مسکن عراق خواستار حضور هر چه جدی تر و پررنگ تر شرکت های ایرانی در طرح های کوچک، متوسط و بزرگ عراق شد
  شاخص بورس در هفته نخست اردیبهشت ماه به کدام سو می رود؟
  ‌بازسازی مناطق سیل‌زده یک ساله به اتمام می‌رسد
  بی اطلاعی معاون وزیر راه از شرایط پرداخت وام مسکن
  پست‌های برق منطقه‌ای تهران در برابر زلزله ایمن شد
  انتفاع ۵۰۰ شرکت از منافع ارز صادراتی/ احتمال تعمیق شکاف طبقاتی
  طراحی ۳۰ برنامه عملیاتی بورس در سال ۹۸
  تلاش شبانه‌روزی هزار نفر برای جلوگیری از تهاجم ملخ‌ها به مزارع و باغ‌های مردم/ اعتبار لازم برای مبارزه با مخ‌های مهاجم حداکثر در یک تا دو هفته آیند باید به دست سازمان برسد
  شاهراه خلیج فارس-دریای سیاه؛ هدف سفر وزیر راه به بلغارستان
  اخذ دیرکرد توسط بانک‌ها حرام است
  سردرگمی عمومی و سوال امروز مسئولین ایرانی؛ گِلی شویم یا نشویم؟
  ایران جامعه بین المللی را علیه تحریم های یکجانبه فراخواند
  ۱۴ تا ۱۴ هزار و ۵۰۰ کیلومتر از شبکه راه کشور آسیب جدی دیده است/ سیل ۱۰هزار پل را زخمی کرد!
  ضرورت سهمیه بندی بنزین/جامعه کشش افزایش قیمت بنزین را ندارد/ بهترین راهکار دو نرخی کردن آن است
  آغاز فروش زمین مسکن مهر+ قیمت
 
   معرفی پایگاه های اطلاع رسانی  
- اندازه متن: + -  کد خبر: 81965صفحه نخست » دریایی2دوشنبه، 29 آبان 1396 - 12:29
شکل گیری نیروی دریایی ایران در دوره رضا شاه
  
ترابر نیوز:
ابودی نیروی دریایی ایران که به دنبال زوال صفویان در ایران و همزمان با حضور نیروهای استعماری صورت گرفت، تبعات فراوانی برای کشورمان داشت که اهم آنها از دست رفتن کنترل مستمر ایران و حکام ایرانی بر بخش های از قلمرو و جزایر ایرانی بود.

دولتهای استعماری که عدم وجود نیروی دریایی مستقل و نیرومند را در راستای اهداف خود می دیدند، به مانند دوره نادر شاه و کریم خان مانع شکل گیری آن شدند و سراسر پهنه خلیج فارس را جولانگاه خود ساختند و در نهایت موجبات اختلافات مرزی بین کشور های منطقه را فراهم ساختند. این در حالی است که وجود و عظمت نیروی دریایی جمهوری اسلامی ایران از جمله در دوران دفاع مقدس اهمیت این نهاد مهم را به اثبات رسانده است.

 

 

 

 

شواهد فراوانی در رابطه با عظمت نیروی دریایی ایران در دوران باستان وجود دارد که اوج اعتلای آن دوره هخامنشیان محسوب می گردد. با وجود توصیف باشکوهی که از قدرت دریایی و دریانوردی در ایران صورت گرفته و شواهد و قراین فراوانی در رابطه با عظمت آن وجود دارد، اما در سده های اخیر تا زمان شکل گیری مجدد آن در ایران، هیچ نیروی منسجمی وجود نداشته است.[1] طوری که عملاً نیروی دریایی نیم بند ایران نیز با زوال صفویان از بین رفت و خلیج فارس و سایر قلمروی دریایی ایران به دور از اعمال حاکمیت مستمر ایرانی قرار گرفت و با وجود تلاش هایی که در دوره نادرشاه و کریم خان برای احیای نیروی دریایی انجام گرفت، ره به جایی نبرد. عدم شکل گیری نیروی دریایی نیز در درجه اول از فساد و عقب ماندگی داخلی و در مرحله بعد از حضور استعمارگران در منطقه و ریشه می گرفت.[2]استیلای کشور های استعماری بر خلیج فارس و جزایر ایرانی که قرن پانزده میلادی و به دنبال سیاستهای استعمارگرانه آنها شروع شده بود، از جمله موانع در نقابل تلاش ایرانیان برای احیای نیروی دریایی محسوب می گردید.

در سیستم سیاسی پادشاه محور ایران به دلیل وابستگی قوای نظامی به پادشاه، قدرت نظامی واستگی مستقیمی به پادشاه داشت و این نیروها به دنبال ضعف پادشاه دچار تزلزل می شد. به همین جهت بود که بعد از دوران صفویه اندک تلاش ها برای احیای نیروی دریایی همزمان با روی کار آمدن پادشاهی قدرتمند (از جمله نادر شاه) اتفاق افتاد.[3] اما در دوران قاجار به دلیل ضعف پادشاهان و ضعف و فساد حاکم بر کشور نیروی دریایی وضعیت بسیار بدی داشت، طوری که در برخی از برهه ها حتی یک کشتی نیز در اختیار دولت ایران قرار نداشت. در این دوره فقط دو کشتی به نام های «شوش» و «پرسپولیس» وجود داشت که به آنها به زبان ساحل نشینان خلیج فارس «جهاز» گفته می شد. این کشتی ها در 1264 شمسی در زمان ناصرالدین شاه از آلمان برای امور گمرکی بندرهای خلیج فارس خریداری شده بودند. از همان تاریخ کشتی پرسپولیس در اختیار حکمران فارس و کشتی شوش در اختیار حکومت خوزستان قرار گرفته بود. اما اندکی قبل از سال 1300 شمسی، دولت ایران این دو کشتی را که فرسوده شده بودند با برگزاری مزایده ای فروخت و تنها کشتی کوچک مظفری که در زمان مظفرالدین شاه خریداری شده بود باقی ماند.[4]

اما در تاریخ معاصر ایران شکل گیری منظم نیروی دریایی، که با شکل گیری ارتش متحد الشکل رضا شاه پهلوی آغاز گردید، دارای اهمیت فوق العاده ای بوده و تاثیر ویژه ای در تحولات بعدی از جمله در تعیین حاکمیت جزایر ایرانی داشته است. چرا که در غیاب نیروی دریایی بود که بسیاری از جزایر ایرانی برای قریب به دویست سال و بحرین برای همیشه از حوزه حاکمیت ایران خارج گردید. در حوزه تجاری نیز بر خلاف تاریخ طولانی تجارت ایرانیان در عرصه دریا، فواید بخش از دریا عملاً از دسترس ایرانیان خارج گردید.[5]

دوره رضاشاه ارتش متحد به شکلی نوین، به شکلی اروپایی و در راستای خواست کشور های غربی و معادلات بین المللی به خصوص بریتانیا شکل گرفت و نقشی محوری در قدرت گیری و اقدامات رضاشاه داشت. سازمان نظامی در مدت سلطنت رضاشاه، از نظر توسعه اداری و گسترش سازمانی و افزایش تسلیحاتی، مراحل متعددی را طی کرد و در نهایت به شکل سه نیروی دریایی، زمینی و هوایی تقسیم گردید. این در حالی بود که در سال 1300 دولت ایران تنها یک کشتی کوچک به نام کشتی مظفری در اختیار داشت و نامی از نیروی دریایی در میان نبود. در نتیجه این کمبود ایران هیچگونه استیلایی بر آبهای ساحلی خود در شمال و جنوب کشور نداشت و آبهای ساحل ایران جولانگاه کشتی ها و ناو های جنگی دولت های اروپایی بود. با توجه به نقش و اهمیت نیروی دریایی از نظر حفظ مرز های ساحلی و امنیت بنادر ایران در چهارم اسفند 1302فرمان تاسیس نیروی دریایی از طرف رضاخان صادر گردید. در همین سال کشتی های کوچک سفیدرود و چالوس خریداری و در بندر پهلوی(انزلی)پهلو گرفتند. در سال 1303 سه کشتی متعلق به «شیخ خزعل» در اختیار دولت ایران قرار گرفتند. علاوه براین در سال 1307دو افسر دریایی ایتالیایی به نام های «ماژر دزان» و «لوییجی دلپراتو» برای سامان دادن به دفتر نیروی دریایی ایران که تازگی در تهران افتتاح شده بود استخدام گردیدند و در همین سال بود که نخستین گروه از افسران ایرانی نیز برای فرا گرفتن فنون دریایی به ایتالیا اعزام شدند.

در این پروسه دولت ایران در سال 1310 دستور ساخت 6 ناو جنگی بزرگ را به کارخانه های کشتی سازی ایتالیا داد و برای آمادگی خدمت در این ناو های جنگی 250 سرباز وظیفه از اهالی خرمشهر و آبادان از میان کسانی که با امور دریانوردی و کشتی رانی سروکار داشتند برگزیده شدند و تحت نظر سه افسر ایرانی به سرپرستی سرگرد غلامعلی بایندر رهسپار ایتالیا شدند. سربازان طی یک دوره 14 ماهه در ایتالیا تعلیمات جاشویی و ناوبری را فراگرفتند و با درجات سرناوی و مهناوی آماده کار گردیدند. افسران سرپرست هم در دفاتر وزارت دریاداری ایتالیا به فراگرفتن کار های مربوط به نیروی دریایی پرداختند. در شهریور 1312 شش فروند کشتی سفارشی ایران در ایتالیا با حضور افسران و ملوانان ایرانی به آب اندخته شد و در مهر ماه این کشتی ها با نظارت فرماندهان و تکنسین های ایتالیایی و ایرانی به طرف ایران حرکت کردند و در چهارم آبان ماه وارد آبهای ایران شدند.[6]

برای ایجاد نیروی دریایی شمال نیز نخستین گام در سال 1306 برداشته شد. در این زمان کشتی سفید رود و چالوس در اختیار ایران قرار داشت و سپس سه ناوچه 32 تنی مسلح به توپ های 47 میلی متری و مسلسل های سنگین از ایتالیا خریداری شد و در بندر انزلی لنگر انداخت. در سال 1915 ناو شهسوار ساخت هلند به ظرفیت ششصد تن به نیروی دریایی شمال افزوده گردید.[7]

در 13بهمن ماه 1307 سفارش ساخت 4 ناوچه مسلح از جانب ایران به ایتالیا داده شده است. از قرار معلوم به نظر می رسد که ترکیه نیز در ساخت این ناوچه ها مشارکت داشته است. در 13آبان ماه 1311 رضا شاه به همراهی جعفر قلی خان اسعد وزیر جنگ و دریادار با کشتی پلنگ که یکی از ناو های توپدار ششگانه است و اخیراً از ایتالیا به خلیج فارس رسیده، از بندر بوشهر حرکت کرد. در این سفر بندر جدید شاهپور که منتهی علیه جنوبی خط راه آهن دولتی است افتتاح گردید.[9] در این دوره رضاشاه خواهان حضور بیشتر نیروهای دریایی ایران در برقراری امنیت خلیج فارس بود. بسیاری از ملیون نیز خواستار تصرف مسقط توسط نیروی دریایی جدید بودند عاملی که باعث ترس شیوخ منطقه شده بود. اما مسئله اصلی وابستگی این نیرو و صنایع مرتبط با آنها به کشور های بیگانه بود. مسئله ای که در دوره محمد رضاشاه پهلوی نیز و با وجود تلاش های بسیار برای ارتقای نیروی دریایی ایران همچنان عمده تجهیزات این نیرو وارداتی بود و تسلیحاتی که توسط این نیرو مورد استفاده قرار می گرفت از کشور های غربی به خصوص ایالات متحده خریداری شده بود. علاوه براین بعد از وقوع انقلاب اسلامی ایران بسیاری از تجهیزات خریداری شده به ایران تحویل داده نشد.

 

 

 

شکل گیری نیروی دریایی ایران در دوره رضا شاه

رضاشاه پهلوی به اتفاق محمدرضا پهلوی ( ولیعهد ) و جمعی از مقامات دولتی هنگام بازدید از تأسیسات نیروی دریایی در بندر بوشهر. تاریخ تقریبی: 1316/1

 

 

 

شکل گیری نیروی دریایی ایران در دوره رضا شاه

رضا شاه هنگام بازدید از نیروی دریایی جنوب

 

 

شکل گیری نیروی دریایی ایران در دوره رضا شاه

رضاشاه و محمدرضا پهلوی به اتفاق غلامعلی بایندر ( فرمانده نیروی دریایی) هنگام بازدید از اسکله بندر بوشهر. تاریخ تقریبی: 1316/1

 

 

شکل گیری نیروی دریایی ایران در دوره رضا شاه

رضا پهلوی و محمدرضا پهلوی ( ولیعهد ) به همراه غلامعلی بایندر ( فرمانده نیروی دریایی) در بازدید از بنادر جنوب کشور. تاریخ تقریبی: اسفند1315

 

 

شکل گیری نیروی دریایی ایران در دوره رضا شاه

رضاشاه پهلوی هنگام سان دیدن از واحدهای نیروی دریایی در جریان بازدید از خرمشهر

بایندر، غلامعلی. تاریخ تقریبی: 1317ش

 

اما نیروی دریایی ایران بعد از انقلاب جلوه ویژه ای داشته و این مهم در جنگ تحمیلی به خوبی تبلور یافت. این نیروی رزمی در صحنه‌های مختلف عملیاتی به‌نحوی به‌کار گرفته شد که تا هفتم آذر 1359، یعنی شصت و هفتمین روز جنگ، ضمن انهدام بخش عظیمی از توان دریایی دشمن، سیادت دریایی جمهوری اسلامی ایران را در تمامی پهنه آب‌های نیلگون خلیج همیشه فارس کسب و با قدرت تمام تا پایان جنگ تحمیلی حفظ نماید.[5] طوری که عملیات مروارید به ستاره عملیات های دریایی در سطح بین الملل تبدیل شد. بدین ترتیب، می‌توان گفت نیروی دریایی نخستین نیرو از نیروهای مسلح کشور بود که توانست به اهداف نهایی جنگ دریایی که همان درهم کوبیدن ماشین جنگی دشمن، کسب و حفظ سیادت دریایی کشور، بستن خطوط مواصلاتی دریایی دشمن و باز نگه‌داشتن خطوط مواصلاتی دریایی خودی است، دست یابد.

پیشرفت های ایران اسلامی بعد از جنگ نیز ادامه پیدا کرد در دو شاخه نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران (IRIN) و نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی (IRGCN) رشد و بالندگی یافت. در سالهای اخیر چشم انداز برنامه بلند مدت کشورمان طوری بوده که نیروی دریایی ایران بتواند در سراسر پهنه دریایی جهان به خصوص در مثلث استراتژیک تنگه هرمز، تنگه مالاکا و دریای سرخ گسترش یابد. پیشرفت های حاصل شده در این عرصه در حالی بوده که کشورمان تحت شدیدترین تحریم ها قرار داشته و ناو ها و کشتی های جنگی کشور های غربی به صورت مستمر در منطقه حضور دارند. در همین زمینه آیت الله خامنه ای رهبر معظم ایران تاکید کرده است که نیروی دریایی ایران یک ساختار حیاتی است.[10

 

 

پی نوشت:

1. با به قدرت رسیدن نادر شاه نیاز به نیروی دریایی مورد بررسی قرار گرفت و از کشورهای انگلیس و هلند در خواست خرید ناو های جنگی شد که بنا به ملاحظات سیاسی این کشورها رد شد؛ ولی این بار عزم ایران جدی بود. به هر صورت به فرمان نادر شاه 20 فروند کشتی ساخته شد و جهت تسخیر مسقط و سرکوب دزدان دریایی مورد استفاده قرار گرفت.

2. استفانی کرونین، ارتش و حکومت پهلوی، ترجمه غلامرضا علی بابایی، تهران، انتشارات خجسته، 1377 .

3. ارتشبد بهرام آریانا،تاریخ ارتش نوین ایران،( از 1300 تا 1320)، ستاد بزرگ ارتشتاران، اداره سوم ، کمیته تاریخ نظامی، بی تا.

4. در زمان ناصرالدین شاه اولین کشتی های جنگی به معنای واقعی به نامهای پرسپولیس و شوش و تعداد دیگری هم در زمان مظفرالدین شاه خریداری شدند؛ ولی به دلیل رسیدگی نشدن به این کشتی ها همگی از خدمت خارج شدند و از این پس عملا نیروی دریایی ایران قدرت خود را در خلیج فارس از دست داد و نیروی دریایی انگلیس قدرت را در دست گرفت. اما سالهای 1290 تا 1304 را باید غم انگیزترین سالها در تاریخ نیروی دریایی دانست به شکلی که بی توجهی به نیروی دریایی ایران به حدی رسید که در سواحل شرقی خلیج فارس امنیت به کلی از میان رفت و اختیار امور با قاچاقچیان و دزدان بود.

5. سر لشکر ناصر فربد، نقش ارتش در تحولات تاریخی ایران ، تهران، انتشارات کومش،1383.

6. اسد الله معطوفی، تاریخ چهار هزار ساله ارتش ایران، تهران ، انتشارات ایمان، 1382.

7. سرپرسی لورین، شیخ خزعل و پادشاهی رضاخان،خاطرات سیاسی سرپرسی لورین، ترجمه : محمد رفیعی مهرآبادی، تهران نشر فلسفه، 1363 ص 57.

منبع: مقاله مهدی داوودی ، سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی

 

تعداد بازدید: 1061 ،    
  

اضافه نمودن به: Share/Save/Bookmark

نظر شما:
نام:
پست الکترونیکی:
آدرس وب:
نظر
 
  کد امنیتی:
 
   پربیننده ترین خبرها  
  بی اطلاعی معاون وزیر راه از شرایط پرداخت وام مسکن
  وزیر مسکن عراق خواستار حضور هر چه جدی تر و پررنگ تر شرکت های ایرانی در طرح های کوچک، متوسط و بزرگ عراق شد
  شاخص بورس در هفته نخست اردیبهشت ماه به کدام سو می رود؟
  ساخت خانه برای سیل‌زدگان در گرو ارائه زمین و صدور مجوز از سوی دولت است
  شاهراه 18 استان با روزی 18 هزار تردد کامیون، بدون کمربندی/ در صورت تخصیص اعتبار احداث کمربندی از اولویت های اصلی فرمانداری است
  انتفاع ۵۰۰ شرکت از منافع ارز صادراتی/ احتمال تعمیق شکاف طبقاتی
  ‌بازسازی مناطق سیل‌زده یک ساله به اتمام می‌رسد
  سهمیه‌بندی با عدالت سازگاری بیشتر دارد/ لزوم تقویت ناوگان شهری از محل درآمدهای سهمیه‌بندی بنزین
  فقط ۵درصد واحدهای مسکونی بیمه حوادث طبیعی دارند
  پست‌های برق منطقه‌ای تهران در برابر زلزله ایمن شد
  هر مترمکعب آب هفتاد هزار ریال/ تامین آب نوار ساحلی جنوب با شیرین سازی آب دریا
ادامه پربیننده ترین خبرها
 
   گزارش های تصویری 1  
لوکس ترین قطارهای دنیا را بشناسید
لوکس ترین قطارهای دنیا را بشناسید
  ادامه گزارش های تصویری 1
 
   پایگاه اطلاع رسانی  
 
 
 
::  صفحه اصلی ::  تماس با ما ::  پیوندها ::  نسخه موبایل ::  RSS ::  نسخه تلکس
© ترابر نیوز 1389
tarabarnews@ymail.com
طراحی و اجرا: خبرافزار