تلکس ترابر نيوز :پايگاه خبري تحليلي حمل و نقل : واقعيت‌هاي پشت پرده ترانزيت مواد مخدر از ايران + فيلم
پنجشنبه، 14 شهریور 1398 - 13:32     کد خبر: 90844

ترابر نيوز:

در حالي كه حدود نيمي از مواد مخدر كشف شده در ايران، هدفشان كشورهاي اروپايي است؛ اما تقريباً هيچ‌يك از كشورهاي اروپا حاضر نيست جنگ ايران با قاچاقچيان را به رسميت بشناسد.

 
 

گروه جنگ نرم مشرق- بخش عمده مواد مخدري كه وارد ايران مي‌شود، از افغانستان مي‌آيد. اين در حالي است كه آمريكايي‌ها، اروپايي‌ها، ناتو و به طور كلي غرب در افغانستان، اساساً به دنبال مقابله با مواد مخدر نيستند و سهم اين كشورها در مبارزه با قاچاق مواد مخدر بسيار اندك است. اين يعني ايران چندين دهه است در اين عرصه تك و تنهاست.

 

خط مقدم - واقعيت‌هاي پشت پرده تجارت مواد مخدر در خاورميانه
بخش عمده مواد مخدري كه وارد ايران مي‌شود، از افغانستان مي‌آيد

 

جورج بوش، مهم‌ترين وظيفه رئيس‌جمهور آمريكا را "دفاع از مردم آمريكا در مقابل حمله" نظامي مي‌دانست. حمله به افغانستان نيز با همين بهانه صورت گرفت و تا سال‌‌ها ادامه پيدا كرد. امروز وقتي پاي صحبت مردم اين كشور مي‌نشينيد، مي‌گويند: "ما بايد اين‌جا بياييم، بدبختي بكشيم، بمب‌ها را تحمل كنيم، چون مجبوريم."

 

مشكل امروز افغانستان نه طالبان است، نه تروريست‌هاي ديگر، چرا كه همه اين‌ها را مي‌توان مهار كرد. مشكلي كه امروز اين كشور درگير آن است، اعتياد يك ميليون شهروند به مواد مخدر است كه بحراني ملي محسوب مي‌شود. طبق بررسي سال 2013 وزارت خارجه آمريكا، بيش از يك ميليون و سيصد هزار معتاد به مواد مخدر در افغانستان وجود دارد، كه از اين ميان، سه هزار نفر كودك هستند. پيش‌بيني‌ها نشان مي‌دهد اين آمار در آينده نزديك، دو برابر خواهد شد.

 

از آن‌جايي كه افغانستان دومين كشور جوان دنيا محسوب مي‌شود و اين جمعيت بيش‌ترين آسيب‌پذيري را مقابل مواد مخدر دارند، اعتياد به اين مواد، تهديدي جدي از نظر استراتژيك، امنيتي و اجتماعي براي اين كشور است. "نصير احمد نور" سفير افغانستان در تهران مي‌گويد: "اين مشكل، معضل بزرگي براي افغانستان است. كشورهاي ديگر اگر چنين آمارهايي دارند، چه كم‌تر و چه بيش‌تر، امكانات برخورد با آن را هم دارند. درگير جنگ نيستند، ويران نشده‌اند، مشكل اقتصادي ندارند." يكي از شهروندان افغان در اين‌باره مي‌گويد: "ما توان بزرگ كردن فرزندانمان را نداريم. حتي نيازهاي اوليه آن‌ها را هم به سختي برآورده مي‌كنيم."

 

خط مقدم - واقعيت‌هاي پشت پرده تجارت مواد مخدر در خاورميانه
بوش، وظيفه رئيس‌جمهور آمريكا را "دفاع از مردم آمريكا در مقابل حمله" نظامي مي‌دانست

 

افغانستان از اوايل قرن بيست و يكم تا كنون بزرگ‌ترين توليدكننده ترياك دنيا بوده است. اين در حالي است كه اين كشور در اوايل دهه 1980 خشخاش را در ابعاد بسيار محدود و تنها براي مصارف داخلي كشت مي‌كرد. افغانستان به‌رغم 30 سال جنگ، هرساله ميزان كشت خشخاش خود را افزايش داده و شاهد ساخت آزمايشگاه‌هاي آماده‌سازي هروئين بوده است. سؤال اين‌جاست كه چه ارتباطي ميان جنگ در اين كشور و كشت خشخاش وجود دارد.

 

جنگ ترياك ميان انگليس و چين در قرن 19، نمونه‌اي بارز از مجبور كردن يك كشور به توليد و استفاده از ترياك بود. در دوران معاصر هم يك بار ديگر جنگ و ترياك در يك مثلث طلايي به هم ارتباط پيدا كردند: سه كشور در جنوب شرق آسيا شامل ميانمار، لائوس و تايلند. اين مثلث توليد ترياك در اواخر دهه 1950 تشكيل شد تا به مدت سه دهه، اغلب هروئين دنيا را تأمين كند. سازمان‌هاي اطلاعاتي و مافياي غرب در گسترش و حمايت از اين ناحيه نقش مهمي داشتند. هدف آن‌ها، تأمين هزينه جنگ ويتنام با استفاده از تجارت مواد مخدر بود. بعد از پايان جنگ، توليد ترياك در اين مثلث هم به شدت كاهش پيدا كرد، اما مافياي غرب براي توليد ترياك به زميني جديد و نيروي كاري جديد نياز داشت.

 

از دهه 80 ميلادي، تجارت ترياك از مثلث طلايي به افغانستان منتقل شد. اين انتقال پس از حمله شوروي به افغانستان صورت گرفت. در آن زمان، آمريكا با كمك سرويس‌هاي اطلاعاتي پاكستان، جنگ سرد كشت خشخاش را آغاز كرد تا بودجه عمليات‌هاي مخفي سيا در حمايت از مجاهدين افغان و مبارزه با شوروي را تأمين كند. طي دو سال، مرزهاي ميان افغانستان و پاكستان به بزرگ‌ترين منطقه توليد هروئين تبديل شد. رهبران افغانستان و گروه‌هاي محلي در مرزهاي پاكستان و بعدها در جنوب اين كشور، هزاران آزمايشگاه آماده‌سازي هروئين در پاكستان تأسيس كردند.

 

خط مقدم - واقعيت‌هاي پشت پرده تجارت مواد مخدر در خاورميانه
از دهه 80 ميلادي، تجارت ترياك از مثلث طلايي به افغانستان منتقل شد

 

تعداد معتادان از حدود صفر در سال 1979 به بيش از يك ميليون و دويست هزار نفر در سال 1985 رسيد. حتي پس از عقب‌نشيني شوروي از افغانستان نيز رشد سريع توليد ترياك ادامه پيدا كرد. طالبان تا پيش از حوادث 11 سپتامبر، همكاري نزديكي با سيا داشت. با اين حال، وقتي ناتو در جنگ سال 2001 پيروز شد، چند نفر از افغان‌هاي سرشناس در شهر "بن" آلمان با يك‌ديگر ديدار كردند تا برنامه‌اي براي بازسازي كشور افغانستان بريزند. نتيجه اين مذاكرات، توافقنامه "بن" بود. طالبان نيز مسئول توليد و قاچاق مواد مخدر شناخته شد.

 

"علي هاشمي" عضو كميته مبارزه با موادمخدر مجمع تشخيص مصلحت نظام ايران، در خصوص نقش ائتلاف ناتو در گسترش موادمخدر در منطقه بيش‌تر توضيح مي‌دهد: "ناتو اعلام كرده بود هدف اصلي‌ش مهار كشت خشخاش است، چرا كه اين مسئله دليل و انگيزه اصلي تروريسم در منطقه بود. با اين حال، در واقعيت عكس اين كار را كردند. مي‌بينيم كه كشت خشخاش و توليد موادمخدر سنتي، ده‌ها برابر شده است."

 

سال 2001 زماني كه حكومت طالبان پايان يافت، توليد ترياك تا كم‌تر از 200 تن در همان سال كاهش پيدا كرد. با اين وجود، پس از حضور ناتو در افغانستان و تشكيل دولتي دائمي، توليد ترياك تا 3400 تن افزايش يافت و سال بعد نيز به 3600 تن رسيد. سال 2007 شاهد ركوردي جديد در توليد ترياك بوديم: 8200 تن.

 

خط مقدم - واقعيت‌هاي پشت پرده تجارت مواد مخدر در خاورميانه
پس از حضور ناتو در افغانستان شاهد ركوردي جديد در توليد ترياك بوديم

 

"طاها طاهري" معاون دبيركل دفتر كنترل مواد مخدر ايران معتقد است: "8000 تن، كف توليد مزارع افغانستان است. از اين‌ها حدود 400 تن هروئين توليد مي‌شود." طبق آمار دفتر مواد مخدر و جرائم سازمان ملل "از مجموع 68 ميليارد دلار درآمد توليد ترياك، 2 ميليارد دلار به گروه‌هاي داخل افغانستان مي‌رسد، اما 66 ميليارد دلار به جيب مافياي مواد مخدر در خارج از اين كشور مي‌رود. 200 ميليون دلار از درآمدهاي ترياك نصيب شورشيان مسلح مي‌شود."

 

ميان سال‌‌هاي 2012 و 2013، برنامه‌هاي نابودسازي بذر خشخاش، 24 درصد كاهش داشتند. امروزه، درآمد تجارت مواد مخدر از بودجه دولتي افغانستان بيش‌تر است. همين باعث مي‌شود فساد در جاي‌جاي دولت افغانستان ريشه بدواند، از پليس گرفته تا پارلمان. "داوود مراديان" رئيس مركز مطالعات استراتژيك افغانستان تصريح مي‌كند: "دولت انتقالي در افغانستان تا كنون نتوانسته آن‌گونه كه بايد روي مسئله مواد مخدر تمركز كند، چرا كه هميشه درگير مسائلي مثل امنيت و اقتصاد است." تا زماني كه دولت مركزي اين كشور به اندازه كافي ضعيف باشد تا نتواند امنيت را تأمين كند، توليد و قاچاق مواد مخدر، همچنان سودآوري خود را حفظ مي‌كند.

 

شايد بهترين راه براي مقابله با توليد ترياك در افغانستان، متقاعد كردن كشاورزان اين كشور به توليد گياهان ديگري مانند انگور، گندم و زعفران باشد. پاشيدن مواد شيميايي روي مزارع كشت خشخاش نيز مي‌تواند يك راه ديگر باشد، اگرچه اين راه هيچ‌گاه در مرزهاي افغانستان و پاكستان انجام نشده است.

 

خط مقدم - واقعيت‌هاي پشت پرده تجارت مواد مخدر در خاورميانه
امروزه، درآمد تجارت مواد مخدر از بودجه دولتي افغانستان بيش‌تر است

 

تجارت ترياك 35 درصد از توليد ناخالص ملي افغانستان را شامل مي‌شود. اين يعني تلاش براي از بردن بذر خشخاش، صرفاً رفتن به دنبال يك سراب است. اين سؤال اكنون مطرح است كه وقتي پهپادها مي‌توانند يك نفر تروريست را در قعر صحراهاي افغانستان شناسايي كنند و هدف قرار دهند، چگونه نمي‌توانند آزمايشگاه‌هاي تبديل ترياك به مورفين و هروئين را شناسايي كنند و چرا آن‌ها را از بين نمي‌برند؟

 

نكته ديگر اين‌كه شكي نيست كشت خشخاش درون افغانستان صورت مي‌گيرد، اما تجهيزات تبديل آن به مواد مخدر ديگر ممكن نيست درون اين كشور ساخته شده باشد. نيروهاي ناتو علناً چشم خود را روي فعاليت كشاورزاني كه خشخاش كشت مي‌كنند، بسته‌اند. متخصصين معتقدند كه توليد و صادرات ترياك در افغانستان پس از سقوط طالبان به شكل چشم‌گيري افزايش داشته است. نيروهاي خارجي به كشت خشخاش و توليد و صادرات ترياك كمك كرده‌اند تا اين تجارت را به منبع درآمدي براي برخي كشورهاي دنيا تبديل كنند. خروج اين ميزان مواد مخدر از افغانستان بدون همكاري مقامات دولتي، نيروهاي خارجي و شبكه‌هاي بين‌المللي ممكن نيست.

 

پولي كه از تجارت مواد مخدر در دنيا جابه‌جا مي‌شود، مبلغي چندصد ميليارد دلاري است، اما آن‌چه در اين ميان نصيب افغانستان شده، بيش‌تر بدنامي كشت خشخاش است. آمريكا و ناتو و غرب در افغانستان اساساً به دنبال مبارزه با مواد مخدر نيستند. اين‌ها اتفاقاً شبكه‌هاي قاچاق مواد مخدر را تحريك مي‌كنند تا بتوانند اطلاعات خود را درباره گروه‌هاي تروريستي افزايش دهند.

 

خط مقدم - واقعيت‌هاي پشت پرده تجارت مواد مخدر در خاورميانه
از تجارت چندصد ميليارد دلاري مواد مخدر، بدنامي كشت خشخاش نصيب افغانستان شده است

 

11 دسامبر 2010، نيويورك‌تايمز مقاله‌اي درباره ارتباط آمريكا با قاچاقچيان اصلي مواد مخدر نظير "جمعه خان" منتشر كرد. "جمعه خان" به عنوان بزرگ‌ترين و خطرناك‌ترين قاچاقچي مواد مخدر در افغانستان سال 2008 دستگير و براي محكوميت طبق يك قانون جديد مبارزه با "تروريسم مخدري" به نيويورك منتقل شد. با اين وجود، بعدها مشخص شد كه "جمعه خان" يكي از مخبرين باسابقه بوده كه درباره طالبان، فساد در افغانستان و همچنين ساير قاچاقچيان اطلاعات در اختيار دولت آمريكا مي‌گذاشته است. نيويورك‌تايمز مي‌نويسد كه "جمعه خان" سال 2006 در اوج عملياتش، مخفيانه به واشنگتن پرواز كرده تا چندين ديدار با مقامات سيا و اداره مبارزه با مواد مخدر آمريكا داشته باشد.

 

اروپايي‌ها بزرگ‌ترين مصرف‌كنندگان مواد مخدر توليدي در افغانستان هستند. با اين حال، كشورهاي همسايه و كشورهايي كه در مسير قاچاق اين مواد به اروپا هستند نيز از گزند اين تجارت در امان نيستند. ايران داراي مرز مشترك بزرگي با افغانستان و اولين كشور در مسير قاچاق به اروپاست. اين كشور بيش‌ترين تلفات جاني و مالي را نيز در راه مبارزه با مواد مخدر داشته است. مأمورين ايراني در خط مقدم مبارزه با مواد مخدري هستند كه هدفشان اروپاست. هرچه توليد مواد مخدر در افغانستان بيش‌تر مي‌شود، مبارزه با آن دشوارتر و خطر آن براي اروپا نيز بيش‌تر است.

 

در ميان نقاط مختلف دنيا، مردم اروپا بيش‌ترين مصرف هروئين را دارند. 26 درصد از 380 تن هروئيني كه هر سال در افغانستان توليد مي‌شود به اروپا مي‌رود. مسير بالكان كه كوتاه‌ترين مسير براي رسيدن به اروپا و در نتيجه، مسير مورد علاقه قاچاقچيان است، از ايران، تركيه، يونان و بلغارستان مي‌گذرد تا به بازار غرب اروپا برسد.

 

خط مقدم - واقعيت‌هاي پشت پرده تجارت مواد مخدر در خاورميانه
اروپايي‌ها بزرگ‌ترين مصرف‌كنندگان مواد مخدر توليدي در افغانستان هستند

 

ايران در مرزهاي شرقي خود درگير جنگي دائمي با قاچاقچيان افغانستاني و پاكستاني است. در اين ميان، استان سيستان و بلوچستان بيش‌ترين درگيري را با قاچاقچيان دارد. اين استان، 900 كيلومتر با پاكستان و 300 كيلومتر با افغانستان مرز مشترك دارد. از آن‌جايي كه اين دو كشور خيلي به امنيت مرزهايشان اهميت نمي‌دهند، همه بار مسئوليت دفاع از اين مرزها به عهده مقامات ايراني است.

 

"محمد مرعشي" دبير كل شوراي مبارزه با مواد مخدر استان سيستان و بلوچستان در اين‌باره توضيح مي‌دهد: "ما 6 گروه قاچاقچي اصلي و فعال داريم كه عمده فعاليتشان در آن سوي مرزهاست، اما گاهي هم وارد استان ما مي‌شوند و اقداماتي را عليه سربازان و مردم ما انجام مي‌دهند." وي ادامه مي‌دهد: "عبدالمالك ريگي هم كه يكي از سركرده‌هاي اشرار در ايران بود، از طريق اتصال به شبكه‌هاي قاچاق مواد مخدر بود كه توانست قدرت و امكانات خود را افزايش دهد.

 

مرعشي درباره ديوارهاي بتني كه براي جلوگيري از عبور و مرور و سد كردن راه قاچاق مواد مخدر در استان سيستان و بلوچستان احداث شده، تصريح مي‌كند: "توانسته‌ايم 600 كيلومتر انسداد ايجاد كنيم. در حوزه سيستان اين كار كامل شده و جايي كه كاروان‌هاي 40 يا 50 خودرويي عبور مي‌كرد، اكنون يك نفره و كوله‌باري شده است."

 

خط مقدم - واقعيت‌هاي پشت پرده تجارت مواد مخدر در خاورميانه
براي سد كردن راه قاچاقچيان، در استان سيستان و بلوچستان ديوار بتني احداث شده است

 

به‌رغم همه اين‌ها، "ايرج حيدري" شهردار چابهار مي‌گويد: "مرزهاي ما اكنون محكم شده‌اند و تمام قاچاقچيان مواد مخدر به دريا رو آورده‌اند. صيادان ما دچار مشكل شده‌اند، چون مأمورين امنيتي و انتظامي حتي به خاطر برخورد با قاچاقچيان هم كه به دريا مي‌آيند، مجبور هستند كشتي‌ها و قايق‌ها را بازرسي كنند و همين مسئله براي ماهيگيران مشكل‌ساز شده است."

 

"ابراهيم مرزائي" قاچاقچي سابق مواد مخدر درباره سازوكار قاچاق بيش‌تر توضيح مي‌دهد: "من قبلاً محموله‌هاي مواد مخدر را اسكورت مي‌كردم. جلوي ماشين‌هاي "باري"، راه‌پاك‌كني مي‌كردم. معمولاً دو تا ماشين هستند، يكي كه بار دارد و ديگري كه 5 كيلومتر يا 10 كيلومتر جلوتر مي‌رود و اگر در مسير مأموري يا راهزني باشد، زنگ مي‌زند و ماشين ديگر و اطلاع مي‌دهد تا ماشين باري از آن مسير نيايد."

 

وي درباره اين كه چرا بارهاي مواد مخدر را در كشورها دست به دست مي‌چرخانند و هر قسمتي از مسير را يك گروه، به عهده دارد مي‌گويد علتش اين است كه هر گروهي با منطقه خودش به خوبي آشناست. بنابراين محموله را اگر از افغانستان بيايد، افغان‌ها آن را به پاكستاني‌ها مي‌دهند، پاكستاني‌ها هم به ايراني‌ها.

 

خط مقدم - واقعيت‌هاي پشت پرده تجارت مواد مخدر در خاورميانه
مسير بالكان براي قاچاق مواد مخدر، از جنوب شرق تا شمال غرب ايران را طي مي‌كند

يكي از قاچاقچيان سابق در اين خصوص مي‌گويد: "از 24000 تومان كرايه‌اي كه در كل پرداخت مي‌شود، 7000 تومان به افغاني‌ها مي‌رسد كه بار را جابه‌جا مي‌كنند، 7000 تومان به پاكستاني‌ها، 7000 تومان به افرادي كه بار را به ايران مي‌آورند. 2000 تومان به كسي مي‌رسد كه مسير را آماده مي‌كند. 1000 تومان هم به دلال مي‌رسد. اين وسط افغاني‌ها برد مي‌كنند، چون همه پول به آن‌ها مي‌رسد. مواد را مي‌فروشند و سودشان را مي‌كنند."

 

به‌رغم همه اقداماتي كه انجام مي‌شود، برخي محموله‌هاي مواد مخدر از مرز ايران عبور مي‌كند. آن‌گاه جنگ را بايد به مسيرهاي كوهستاني و جاهاي ديگر برد. "علي مؤيدي" رئيس پليس مبارزه با مواد مخدر ايران تصريح مي‌كند: "يك كيلو هروئين در افغانستان به پول ايران، 3، 4 ميليون تومان معامله مي‌شود. اين در حالي است كه همين مقدار مواد مخدر در تركيه قيمتش بيش از 40 ميليون تومان مي‌شود. اين يعني مسيري كه مواد مخدر از آن آمده، مسير بسيار پرخطري براي قاچاقچيان بوده است."

 

جنگ در مرزهاي شرقي ايران پاياني ندارد. قاچاقچي‌ها تجهيزات و سلاح‌هاي سنگين و پيشرفته‌اي دارند. تلفات مالي و جاني آن‌ها نيز به سرعت جبران مي‌شود. تجارت مواد مخدر، فقر و ناامني در مرزهاي افغانستان و پاكستان، منابعي پايان‌ناپذير براي اين مافياها فراهم مي‌كند. در حالي كه حدود نيمي از مواد مخدر كشف شده در ايران، هدفشان كشورهاي اروپايي است و با اين‌كه در صورت ورود همين ميزان مواد مخدر به اين كشورها، آمار جرم و جنايت در آن‌ها به مراتب بيش‌تر خواهد شد، اما تقريباً هيچ‌يك از كشورهاي اروپا حاضر نيست جنگ ايران با قاچاقچيان را به رسميت بشناسد.

 

خط مقدم - واقعيت‌هاي پشت پرده تجارت مواد مخدر در خاورميانه
آخرين جبهه جنگ با مواد مخدر، مرزهاي غربي ايران است

 

آخرين جبهه جنگ با مواد مخدر، مرزهاي غربي ايران است. همان دقت، همان عمليات‌ها و همان جنگ، براي جلوگيري از رسيدن مواد مخدر به اروپا در اين‌جا هم ادامه دارد. برآوردها نشان مي‌دهد در سال 2004، معادل 12 ميليارد دلار خسارت اقتصادي در اين راه به ايران وارد شده است. اگر همان آمار را امروز در نظر بگيريم و تورم را هم به حساب نياوريم، چيزي حدود 100 ميليارد تومان در روز هزينه مبارزه ايران با مواد مخدر است. سهم دنيا در مبارزه با قاچاق مواد مخدر بسيار اندك و ناملموس است.

 

4000 شهيد و 12000 مجروح نيز آمار تلفات جاني ايران در 35 سال مبارزه با مواد مخدر است. چه كسي پاسخ خانواده‌هاي قربانيان را مي‌دهد؟ چرا ايران بايد هزينه مقابله با مواد مخدري را پرداخت كند كه قرار است به اروپا برود؟ چرا همين كشورهاي اروپايي بايد با تحريم ايران، مانع بر سر اين راه بگذارند؟

 

خط مقدم: واقعيت‌هاي پشت پرده تجارت مواد مخدر در خاورميانه - بخش اول - دانلود
 

خط مقدم: واقعيت‌هاي پشت پرده تجارت مواد مخدر در خاورميانه - بخش دوم - دانلود

 


برگشت به تلکس خبرها